Choroby odkleszczowe

Powiat hajnowski jest terenem endemicznym występowania kleszczowego zapalenia mózgu i choroby z Lyme. Bezpośrednie sąsiedztwo powiatu hajnowskiego z ogromnym kompleksem leśnym – Puszczą Białowieską warunkują wysoką zapadalność na obie choroby odkleszczowe wśród mieszkańców tego rejonu. Zapadalność na kleszczowe zapalenie mózgu i chorobę z Lyme w powiecie hajnowskim wielokrotnie przewyższa zapadalność na te choroby niż w innych regionach Polski.

 

Kleszczowe zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych


W Polsce pierwszy przypadek Kleszczowego Zapalenia Mózgu na terenie Puszczy Białowieskiej opisał urodzony na Białorusi doktor nauk weterynaryjnych Wiaczesław Demiaszkiewicz w roku 1947.  Od 1970 roku przypadki zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu podlegają w Polsce obowiązkowi zgłaszania i rejestracji. Liczba  zachorowań  w Polsce w 2018 roku wyniosła 197.

Z reguły choroba przebiega dwufazowo.

Pierwsza faza kleszczowego zapalenia mózgu trwa zazwyczaj 1–14 dni, przypomina przeziębienie i ma następujące objawy:

  • temperatura do 38 stopni
  • złe samopoczucie z narastającym osłabieniem
  • bóle głowy i karku
  • bóle mięśni kończyn, a także bóle gałek ocznych

Chory powraca do zdrowia. Jednak często po okresie remisji następuje rozwój drugiej fazy KZM.

Druga faza kleszczowego zapalenia mózgu trwa kilka tygodni, a nawet miesięcy, i ma następujące objawy:
– nagły skok gorączki (ok. 40°C),
– zmiana nastroju,
– bóle i zawroty głowy,
– wymioty,
– światłowstręt, niekiedy widzenie podwójne,
– niedosłuch,
– bóle stawów i mięśni.

W większości przypadków kleszczowe zapalenie mózgu przebiega łagodnie, jednak jest obarczone wystąpieniem powikłań. Wpływ na to ma wiek chorych oraz ciężkość przebiegu choroby.
Do najczęściej zaobserwowanych powikłań należy:

  • niedowład;
  • trwałe uszkodzenie słuchu;
  • zaburzenia psychiczne.

 

Borelioza


Pierwsze doniesienia o skórnej chorobie występującej w postaci rozsianych wykwitów rumieniowych prowadzących do atrofii skóry opublikował dr Alfred Buchwald we Wrocławiu w 1883 r. Borelioza od roku 1996 roku podlega w Polsce obowiązkowi zgłaszania i rejestracji. W pierwszym roku zanotowano 751 przypadków tej choroby i od tego momentu liczba rejestrowanych zachorowań systematycznie wzrasta. W roku 2018 zanotowano 20139 przypadków tej choroby.

Czynnikiem etiologicznym boreliozy jest bakteria Gram-ujemna (krętek) Borrelia burgdorferi. Krętki Borrelia burgdorferi bytują w przewodzie pokarmowym kleszcza i uaktywniają się po wypełnieniu jego jelit krwią w trakcie jego żerowania na skórze żywiciela. Krętki zaczynają się wtedy namnażać i przedostają się do płynów
ustrojowych oraz gruczołów ślinowych kleszcza.

Wczesne usunięcie pasożyta ogranicza ryzyko zakażenia. Do wystąpienia zakażenia konieczne jest pozostawanie kleszcza w skórze przez 24–48 godzin. Najczęściej do zakażenia człowieka dochodzi w wyniku kontaktu z nimfami, które są najbardziej agresywnymi formami rozwojowymi kleszczy. Z tego powodu najwięcej zachorowań notuje się w okresie żerowania nimf, czyli od maja do sierpnia. Zakażenie krętkami B. burgdorferi powoduje wystąpienie
różnorodnych objawów dotyczących głównie skóry, układu nerwowego, mięśniowo-szkieletowego, rzadziej mięśnia sercowego. Pierwsze objawy chorobowe mogą pojawić się po około 10–14 dniach. 

Najbardziej typowym objawem boreliozy są zmiany skórne w postaci pierścieniowatego rumienia wędrującego, który występuje u około 40–50% chorych. Zmiana ta ma początkowo formę czerwonej plamy, która szybko się powiększa, wykazując centralne przejaśnienie. Czasami rumień może przybierać inną formę – owalną lub nieregularnego zaczerwienienia czy wysypki. Znaczenie diagnostyczne ma rumień o średnicy większej niż 5 cm. W tym stadium chorzy mogą nie mieć żadnych innych objawów. Niekiedy jednak występują: gorączka, bóle mięśni, stawów, bóle głowy, powiększenie węzłów chłonnych, sztywność karku. 

Późna postać boreliozy występuje powyżej 6 miesięcy od zakażenia i trwa nawet do kilku lat. Najczęściej obserwuje się w niej przewlekłe zapalenie stawów (Lyme arthritis), które dotyczy przeważnie dużych stawów (kolanowy, barkowy, łokciowy) z równoległym zajęciem ścięgien i tkanek okołostawowych.

 

Ludzka anaplazmoza granulocytarna


To choroba, w której bakteria po dostaniu się do organizmu, wędruje z krwią do szpiku kostnego, a tam w białych krwinkach, zaczyna się namnażać. Ludzka anaplazmoza granulocytarna jest chorobą trudną do rozpoznania ze względu na mało charakterystyczne objawy chorobowe przypominające grypę:
– wysoka temperatura,
– bóle głowy,
– złe samopoczucie,
– pocenie się,
– kaszel,
– bóle stawowo-mięśniowe.

Ponadto w 60 % przypadków choroba przebiega bezobjawowo. Z badań naukowych wynika, że w Europie zakażenie kleszczy bakteriami A. phagocytophilum waha się od kilku do kilkudziesięciu procent.

 

Babeszjoza


Jest chorobą pasożytniczą wywoływaną przez pierwotniaki z rodzaju Babesia. Kleszcze są jedynym wektorem
przenoszącym pasożyty powodujące babeszjozę. U ludzi babeszjoza występuje sporadycznie i dotyczy przeważnie osób, które uległy zarażeniu w krajach tropikalnych.
Babeszjoza objawami przypomina malarię:
– wysoka temperatura,
– nadmierna potliwość,
– anemia hemolityczna.
Chorobę obserwuje się częściej u ludzi starszych, z niedoborami immunologicznymi. Większość przypadków babeszjozy pozostaje jednak utajona. W Polsce obserwowano pojedyncze zachorowania na babeszjozę u ludzi zarażonych w krajach tropikalnych.

Tularemia


Wywołują ją bakterie Francisella tularensis, zaliczane do pałeczek Gram-ujemnych. Źródłem zakażenia tymi bakteriami są głównie zające, drobne gryzonie leśne i polne, zwierzęta domowe i dzikie ptactwo. Rezerwuarem i źródłem zakażenia Francisella tularensis mogą być również kleszcze, w których pałeczki tularemii namnażają się bardzo intensywnie. Samo ukłucie kleszcza nie powoduje choroby, ponieważ zarazki tularemii nie występują w jego gruczołach ślinowych. Do zakażenia człowieka może dojść na skutek wtarcia w skórę rozgniecionego kleszcza lub jego odchodów.

Objawy kliniczne tularemii:
– wysoka temperatura (do 40°C),
– powiększenie węzłów chłonnych,
– bóle głowy,
– wysypka,
– wymioty,
– zapalenie spojówek.